Η θεία κωμωδία(1320)

Dante AlighieriΝίκος Καζαντζάκης

Η "Θεία Κωμωδία" είναι, όπως το θέλει ο δημιουργός της, πριν απ' όλα ένα αληθινό ταξίδι, που ο ποιητής έκαμε "με το κορμί του ολάκερο" στην Κόλαση, στο Καθαρτήρι και στον Παράδεισο. Μας δίνουνται με μαθηματικήν ακρίβεια όλες οι λεπτομέρειες ενούς πραγματικού ταξιδιού: ώρες, τοποθεσίες, μετατόπισες, δρομολόγια. Τόσο που παρασύρεται κάποτε ο αναγνώστης και ξεχνάει πώς παρακολουθεί ένα φανταστικό όραμα.

Στην κορυφή της ανθρώπινης ηλικίας, 35 χρονών, ο Δάντης έχει περιπλανηθεί σ' ένα σκοτεινό ρουμάνι. Του κάκου μάχεται να βρει δρόμο να ξεφύγει. Τη στιγμή που νομίζει πώς γλιτώνει πια, να και του παρουσιάζουνται τρία φοβερά θεριά (λιόπαρδη, λιοντάρι, λύκαινα) και τον διώχνουν πάλι κατά πίσω. Τρομαγμένος ο ποιητής φεύγει, χωρίς ελπίδα, και τότε ξάφνου του παρουσιάζεται ένας ίσκιος, ο Βιργίλιος· αυτός τον παρηγοράει, του δίνει θάρρος και του υπόσχεται, αν τον ακολουθήσει, να του δείξει το σωστό δρόμο να σωθεί. Με στέλνει, λέει, η Βεατρίκη, για να σε σώσω. Ο Δάντης συνηφέρνει από τον τρόμο του, αντρειεύει και δέχεται ν' ακολουθήσει τον καλό του προστάτη: "Συ δάσκαλός μου, συ οδηγός, συ αφέντης!" Κινάει μαζί του για το επικίντυνο, φοβερό ταξίδι μέσα από τον Άδη, για ν' ανεβεί έπειτα στο Καθαρτήρι και κείθε ν' αξιωθεί να μπει ζωντανός στον Παράδεισο.

Όλη η Θεία Κωμωδία είναι δάσος από σύμβολα. Στο έργο αυτό έχει συμπυκνωθεί αλάκερη η σοφία τού Μεσαίωνα. Κι όχι μονάχα η σοφία. Παρά κι όλα τα πάθη τού Μεσαίωνα. Η απληστία που είχαν τότε οι άνθρωποι να ζήσουν, ν’ αγαπήσουν, να μισήσουν, ν’ αποχτήσουν δύναμη· και συνάμα, ο μεσαιωνικός τρόμος για την Κόλαση, για το Θεό που τα βλέπει όλα, και τίποτα δε συχωράει, και δεν ανέχεται ανταρσία. Οι αγγέλοι, οι δαιμόνοι, δεν ήταν αφηρημένες ιδέες παρά όντα πιο πραγματικά από τους ανθρώπους κι από τα ζώα. Η Γης τούτη, η τόσο ελκυστική, ήταν παγίδα· κι αλίμονο σε όποιον γοητεύουνταν από τα δολώματα. Κι όμως οι άνθρωποι αυτοί τού Μεσαίωνα κυκλοφορούσαν μέσα στην παγίδα τούτη γιομάτοι αίμα χοχλακιστό, πεινούσαν κι έτρωγαν, διψούσαν κι έπιναν, αγαπούσαν, σκότωναν, με ένταση που η σημερινή άπιστη ανθρωπότητα δεν μπορεί πια να νιώσει.

Ένας τέτοιος άνθρωπος, με τέτοιο αίμα, ήταν κι ο Δάντης. Και τα εφτά Αμαρτήματα τα είχε στο μέτωπό του· μα συνάμα και τις εφτά Φτερούγες, που τον χτυπούσαν και του σβήναν τις αθλιότητες και τις κακίες. Ο Δάντης δεν ήταν άνθρωπος της πένας, λόγιος· μήτε ήταν αγνός, ενάρετος, ανεξίκακος, δίκαιος· η ανάβαση γι’ αυτόν στο Καθαρτήρι ήταν έργο επίπονο, αιματερό, κατάχτηση ένοπλη κάθε στιγμή, μαστίγωμα της ψυχής του ανήλεο. Κι ο Παράδεισος δεν του ανοίχτηκε ήσυχα, χαρούμενα από τον πορτοφύλακα άγγελο· ο Δάντης έσπασε με τη βία την πόρτα τού Παράδεισου για να μπει.

Ο Νίκος Καζαντζάκης θεωρούσε τον Δάντη ως μια από τις ψυχές που έθρεψαν την ψυχή του και δεν αποχωριζόταν μια μικρού σχήματος έκδοση του ιταλικού πρωτοτύπου της Θείας κωμωδίας. Ο αχόρταγος ταξιδευτής του ορατού και του μη αισθητού κόσμου δεν μπόρεσε να μην ενδώσει στην πρόκληση να αποδώσει στα ελληνικά (στα 1934) το αριστούργημα αυτό της ιταλικής και παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Στην έκδοσή μας περιλαμβάνονται και τα τρία μέρη τού έργου: Κόλαση, Καθαρτήρι, Παράδεισος, αλλά και Εισαγωγή με βιογραφικά στοιχεία για τον Δάντη και ανάλυση του έργου (με εξωτερικό και εσωτερικό διάγραμμα), καθώς και πολυσέλιδα Σχόλια και Λεξιλόγιο, όλα του Νίκου Καζαντζάκη.